خطاهای کنترل فاز شیوا امواج
کنترل فاز شیوا امواج یکی از تجهیزات پرکاربرد در تابلو برق سه فاز است که برای حفاظت مدار در برابر اختلالات برق ورودی استفاده میشود. این دستگاه وضعیت فازها را بررسی میکند و اگر مشکلی مثل قطع فاز، جابجایی فاز، افت ولتاژ، افزایش ولتاژ یا عدم تقارن فازها وجود داشته باشد، خروجی رله را قطع میکند تا کنتاکتور یا مصرفکننده وارد مدار نشود.
خطاهای کنترل فاز شیوا امواج معمولا از طریق چراغها یا نمایشگر دستگاه اعلام میشوند. نکته مهم این است که روشن شدن چراغ خطا همیشه به معنی خرابی کنترل فاز نیست. در بیشتر مواقع، دستگاه درست عمل کرده و وجود یک ایراد در برق ورودی، سیمکشی، ترتیب فاز، تنظیمات یا تجهیزات تابلو را نشان میدهد.
در این مقاله معنی خطاهای رایج کنترل فاز شیوا امواج، علت ایجاد هر خطا و روش بررسی آن را بهصورت کاربردی توضیح میدهیم تا هنگام عیبیابی تابلو برق، مسیر درست را سریعتر پیدا کنید.
کنترل فاز شیوا امواج برای پایش شبکه برق سه فاز استفاده میشود. در مدلهای رایج این برند، دستگاه میتواند اختلالاتی مانند افزایش و کاهش ولتاژ، عدم تقارن فازها، جابجایی توالی فاز و قطع هرکدام از فازها را بررسی کند. در مدل کنترل فاز معمولی شیوا امواج، خطاهای مربوط به افزایش یا کاهش ولتاژ و عدم تقارن با نشانگر F و خطای جابجایی فاز با نشانگر P اعلام میشود.
در مدلهای پیشرفتهتر مثل سوپر کنترل فاز شیوا امواج، خطاها با نشانگرهای جداگانهتری نمایش داده میشوند. طبق توضیحات محصول، این مدل برای حفاظت شبکه در برابر افزایش ولتاژ، کاهش ولتاژ، عدم تقارن فازها و جابجایی فازها طراحی شده و هر اختلال با نشانگر مخصوص خود اعلام میشود.
بنابراین وقتی کنترل فاز خطا میدهد، هدف اصلی دستگاه جلوگیری از وصل شدن مدار در شرایط نامناسب است. این کار مخصوصا برای حفاظت موتورهای سه فاز، پمپها، فنها، کمپرسورها، آسانسورها و تابلوهای صنعتی اهمیت زیادی دارد.
معنی چراغها در مدلهای مختلف شیوا امواج ممکن است کمی تفاوت داشته باشد. بهتر است همیشه دفترچه یا اطلاعات همان مدل بررسی شود؛ اما در مدل کنترل فاز معمولی، ۴ نشانگر اصلی وجود دارد: AC برای برق شبکه، REL برای وصل رله، F برای خطاهای ولتاژی یا عدم تقارن و P برای جابجایی فاز.
| نشانگر | معنی کلی | وضعیت احتمالی |
| AC | وجود برق شبکه | برق ورودی به دستگاه رسیده است |
| REL | وصل بودن خروجی رله | شرایط فازها مناسب است و خروجی فعال شده |
| F | خطای ولتاژ یا عدم تقارن | افت ولتاژ، افزایش ولتاژ یا نامتعادل بودن فازها |
| P | خطای توالی فاز | جابجایی ترتیب فازها یا اشتباه در سیمبندی ورودی |
در سوپر کنترل فاز و مدلهای دیجیتال، تعداد نشانگرها بیشتر است و دستگاه میتواند خطاها را جزئیتر نمایش دهد. برای مثال، سوپر کنترل فاز دیجیتال شیوا امواج قابلیت نمایش ولتاژ شبکه، خطاها و پیامهای تنظیمی را دارد و خطاهایی مثل قطع فاز، جابجایی فاز، عدم تقارن و تأخیرهای وصل و قطع را با نشانگرهای مختلف اعلام میکند.
خطای F در کنترل فاز شیوا امواج معمولا به مشکلات مربوط به ولتاژ یا عدم تقارن فازها اشاره دارد. اگر ولتاژ یکی از فازها از محدوده مجاز خارج شود، یا اختلاف ولتاژ بین فازها بیش از حد تنظیمشده باشد، دستگاه خروجی را قطع میکند و چراغ F فعال میشود.
علتهای رایج خطای F عبارتند از:
برای بررسی این خطا، اول باید ولتاژ فاز به فاز اندازهگیری شود. اگر ولتاژها اختلاف زیادی دارند یا یکی از آنها خارج از محدوده است، مشکل از کنترل فاز نیست و باید شبکه برق، کابل ورودی، فیوزها و اتصالات تابلو بررسی شوند.
خطای P مربوط به عدم توالی یا جابجایی فازهاست. در مدارهای سه فاز، ترتیب فازها برای جهت چرخش موتور اهمیت زیادی دارد. اگر دو فاز با هم جابجا شوند، موتور میتواند در جهت عکس بچرخد. این موضوع برای تجهیزاتی مثل پمپ، فن، کمپرسور، آسانسور و بعضی ماشینآلات صنعتی خطرناک است.
وقتی کنترل فاز شیوا امواج خطای P میدهد، یعنی دستگاه ترتیب فازها را نامناسب تشخیص داده است. در این حالت خروجی رله وصل نمیشود و کنتاکتور اجازه روشن شدن نمیگیرد.
برای رفع خطای P معمولا باید دو فاز ورودی با رعایت کامل ایمنی جابجا شوند. البته قبل از این کار بهتر است با فازمتر سه فاز یا تجهیزات اندازهگیری مناسب، توالی فازها بررسی شود. اگر بعد از جابجایی فازها همچنان خطا باقی ماند، احتمال ایراد در سیمکشی، قطعی یکی از ورودیها، تنظیمات یا خود دستگاه وجود دارد.
یکی از مهمترین خطاهایی که کنترل فاز شیوا امواج بررسی میکند، قطع فاز است. اگر یکی از فازهای ورودی قطع شود یا ولتاژ آن بهشدت افت کند، دستگاه خروجی را قطع میکند تا مصرفکننده سه فاز روشن نشود.
قطع فاز میتواند باعث آسیب جدی به موتور شود. وقتی موتور سه فاز با دو فاز کار کند، جریان در فازهای باقیمانده افزایش پیدا میکند و سیمپیچ موتور داغ میشود. ادامه این وضعیت میتواند به سوختن موتور منجر شود.
دلایل رایج قطع فاز عبارتند از:
برای عیبیابی، باید ولتاژ بین فازها و همچنین سلامت فیوزها و اتصالات بررسی شود. فقط روشن بودن چراغ برق روی تابلو برای تشخیص سالم بودن سه فاز کافی نیست.
افت ولتاژ زمانی اتفاق میافتد که ولتاژ ورودی کمتر از محدوده قابل قبول باشد. کنترل فاز در این شرایط خروجی را قطع میکند تا موتور یا تجهیزات صنعتی با ولتاژ پایین کار نکنند. کارکرد موتور با ولتاژ پایین میتواند باعث افزایش جریان، داغ شدن موتور و کاهش عمر تجهیزات شود.
افت ولتاژ معمولا به این دلایل ایجاد میشود:
در بعضی مدلهای شیوا امواج، محدوده کاهش ولتاژ قابل تنظیم است. برای نمونه، در توضیحات مدل کنترل فاز معمولی، محدوده کاهش ولتاژ ۳۱۰ ولت و در مدل سوپر کنترل فاز، محدوده کاهش ولتاژ قابل تنظیم بین ۳۰۰ تا ۳۸۰ ولت ذکر شده است.
افزایش ولتاژ هم مانند افت ولتاژ میتواند برای تجهیزات خطرناک باشد. ولتاژ بیش از حد ممکن است به بوبین کنتاکتور، موتور، بردهای الکترونیکی، منابع تغذیه و تجهیزات کنترلی آسیب بزند. به همین دلیل، کنترل فاز شیوا امواج در صورت تشخیص افزایش ولتاژ، خروجی رله را قطع میکند.
افزایش ولتاژ ممکن است به دلیل ناپایداری شبکه، مشکل در تابلو بالادست، خطای ترانس، قطع نول در بعضی سیستمها یا ایراد در تأمین برق ایجاد شود. اگر این خطا تکرار میشود، بهتر است فقط کنترل فاز را ریست نکنید؛ چون مشکل اصلی ممکن است در برق ورودی باشد.
در مشخصات کنترل فاز شیوا امواج، حفاظت در برابر افزایش ولتاژ یکی از قابلیتهای دستگاه معرفی شده است. در مدل کنترل فاز معمولی، مقدار قطع برای افزایش ولتاژ ۴۴۰ ولت ذکر شده و در سوپر کنترل فاز محدوده افزایش ولتاژ قابل تنظیم بین ۴۰۰ تا ۴۸۰ ولت آمده است.
عدم تقارن فازها یعنی ولتاژ سه فاز نسبت به هم اختلاف غیرعادی داشته باشند. در یک شبکه سالم، ولتاژ فازها باید تا حد قابل قبول متعادل باشد. اگر یکی از فازها نسبت به فازهای دیگر افت یا افزایش محسوسی داشته باشد، کنترل فاز میتواند خطای عدم تقارن بدهد.
علتهای رایج عدم تقارن فازها:
در کنترل فاز معمولی شیوا امواج، عدم تقارن در کنار افزایش و کاهش ولتاژ با نشانگر F اعلام میشود. در مدل سوپر کنترل فاز، برای عدم تقارن فازها نشانگر جداگانه در نظر گرفته شده است.
در سوپر کنترل فاز دیجیتال شیوا امواج، چشمکزن شدن همه نشانگرها بهعنوان جابجایی فاز و نول معرفی شده است. این موضوع در توضیحات محصول ذکر شده و یکی از خطاهایی است که مدل دیجیتال میتواند نمایش دهد.
این خطا را نباید ساده در نظر گرفت، چون جابجایی یا برقدار شدن نول در برخی سیستمها میتواند به تجهیزات آسیب بزند. در چنین شرایطی باید سیمکشی ورودی، وضعیت نول، تابلو بالادست و نحوه اتصال دستگاه با دقت بررسی شود.
اگر این خطا بعد از تعمیرات تابلو یا جابجایی سیمها ظاهر شده، احتمال اشتباه در سیمکشی بیشتر است. اگر بدون تغییر در تابلو ایجاد شده، باید وضعیت شبکه برق و اتصالات ورودی بررسی شود.
گاهی چراغ برق دستگاه روشن است، اما خروجی رله وصل نمیشود و کنتاکتور عمل نمیکند. در این حالت، باید بررسی شود که آیا دستگاه خطایی تشخیص داده یا تنظیمات تأخیر وصل هنوز تمام نشده است.
دلایل رایج رله ندادن کنترل فاز:
در کنترل فاز معمولی، نشانگر REL وضعیت وصل بودن رله را نشان میدهد. اگر AC روشن است اما REL روشن نمیشود، باید خطاها و تنظیمات دستگاه بررسی شوند.
کنترل فاز برای حفاظت مصرفکنندههای سه فاز طراحی شده است. در صفحه محصول سوپر کنترل فاز دیجیتال، شرکت شیوا امواج در پاسخ به کاربر اعلام کرده که این دستگاه فقط برای حفاظت مصرفکنندههای سه فاز است و برای حفاظت تکفاز باید از محافظ تکفاز مناسب استفاده شود.
بنابراین اگر هدف شما حفاظت از یک مصرفکننده تکفاز است، استفاده از کنترل فاز سه فاز انتخاب درستی نیست. در چنین شرایطی بهتر است از محافظ ولتاژ تکفاز یا تجهیز حفاظتی متناسب با همان مصرفکننده استفاده شود.
برای عیبیابی خطاهای کنترل فاز شیوا امواج، بهتر است مرحلهبهمرحله جلو بروید. تعویض فوری دستگاه معمولا راهحل درستی نیست، چون ممکن است خطا از برق ورودی یا سیمکشی تابلو باشد.
مراحل پیشنهادی عیبیابی:
این بررسیها باید توسط فرد متخصص و با رعایت کامل ایمنی انجام شود. مدار سه فاز خطر برقگرفتگی و اتصال کوتاه دارد و عیبیابی بدون ابزار مناسب میتواند خطرناک باشد.
تنظیمات مهم در کنترل فاز شیوا امواج
برخی مدلهای کنترل فاز شیوا امواج دارای پیچ یا کلید تنظیم هستند. تنظیم اشتباه این بخشها میتواند باعث خطای مکرر یا قطع و وصل بیدلیل شود. در مدل کنترل فاز معمولی، پیچهای تنظیم برای عدم تقارن و زمان وصل وجود دارد و زمان وصل در محدوده ۲ تا ۲۴۰ ثانیه ذکر شده است.
در مدل سوپر کنترل فاز هم تنظیم پارامترهای عدم تقارن و تأخیر زمان وصل توسط کاربر امکانپذیر است. محدوده عدم تقارن در مدل سوپر کنترل فاز ۷ تا ۲۵ درصد اعلام شده است.
اگر دستگاه در محیطی با نوسان برق نصب شده باشد، تنظیم حساسیت خیلی پایین یا زمان تأخیر خیلی کوتاه میتواند باعث قطع و وصل مداوم شود. از طرف دیگر، تنظیم بیش از حد آزاد هم ممکن است سطح حفاظت را کاهش دهد. بهتر است تنظیمات بر اساس شرایط واقعی شبکه و نوع مصرفکننده انجام شود.
اگر برق ورودی سالم است، ترتیب فازها درست است، ولتاژها در محدوده مجاز هستند، اتصالات مشکلی ندارند و تنظیمات هم درست انجام شدهاند، اما کنترل فاز همچنان خطا میدهد یا خروجی رله وصل نمیشود، احتمال خرابی خود دستگاه وجود دارد.
نشانههای خرابی کنترل فاز:
قبل از تعویض، بهتر است دستگاه در صورت امکان با یک کنترل فاز سالم و هممدل تست شود. اگر خطا با تعویض دستگاه برطرف شد، خرابی کنترل فاز تأیید میشود.
برای خرید کنترل فاز شیوا امواج، فقط قیمت را معیار قرار ندهید. باید مدل دستگاه با نوع تابلو، سطح حفاظت موردنیاز و مصرفکننده هماهنگ باشد.
نکات مهم خرید:
اگر تابلو صنعتی حساس دارید یا میخواهید علت خطاها دقیقتر مشخص شود، مدلهای دیجیتال و سوپر کنترل فاز معمولا اطلاعات بیشتری در اختیار کاربر قرار میدهند. برای تابلوهای سادهتر، مدلهای معمولی هم میتوانند نیاز حفاظتی را برطرف کنند.
در توان نیرو امکان بررسی و خرید انواع تجهیزات تابلو برق از جمله کنترل فاز شیوا امواج، سوپر کنترل فاز، کنترل بار، کنتاکتور، بیمتال، کلید مینیاتوری، محافظ جان و سایر تجهیزات برق صنعتی فراهم است.
اگر کنترل فاز تابلو شما خطا میدهد، قبل از خرید مدل جدید بهتر است نوع خطا، وضعیت ولتاژ ورودی، ترتیب فازها و شرایط مدار فرمان بررسی شود. در بعضی موارد، مشکل با اصلاح سیمکشی یا تنظیمات برطرف میشود. اما اگر دستگاه خراب شده یا مدل فعلی برای کاربرد شما مناسب نیست، انتخاب یک کنترل فاز مناسب میتواند از تکرار خطا و آسیب به تجهیزات جلوگیری کند.
برای انتخاب دقیقتر، بهتر است مشخصات تابلو، نوع مصرفکننده، نیاز به مدل دیجیتال یا معمولی و شرایط برق ورودی را مشخص کنید تا محصول مناسبتری تهیه شود.
سوالات متداول درباره خطاهای کنترل فاز شیوا امواج
خطای F در کنترل فاز شیوا امواج یعنی چه؟
خطای F معمولا به افزایش یا کاهش ولتاژ و عدم تقارن فازها مربوط است. برای بررسی آن باید ولتاژ فاز به فاز، اتصالات و تنظیمات عدم تقارن بررسی شود.
خطای P در کنترل فاز شیوا امواج چیست؟
خطای P به جابجایی یا عدم توالی فازها اشاره دارد. اگر ترتیب فازها اشتباه باشد، دستگاه خروجی رله را وصل نمیکند تا موتور در جهت اشتباه نچرخد.
چرا کنترل فاز شیوا امواج رله نمیدهد؟
ممکن است یکی از فازها قطع باشد، ترتیب فازها اشتباه باشد، ولتاژ خارج از محدوده باشد، عدم تقارن وجود داشته باشد یا زمان تأخیر وصل هنوز تمام نشده باشد. همچنین احتمال ایراد در سیمکشی خروجی رله هم وجود دارد.
آیا کنترل فاز شیوا امواج برای مصرفکننده تکفاز مناسب است؟
خیر، کنترل فاز سه فاز برای حفاظت مصرفکنندههای سه فاز طراحی شده است. برای مصرفکنندههای تکفاز باید از محافظ ولتاژ تکفاز مناسب استفاده شود.
اگر چراغ AC روشن است ولی REL روشن نمیشود، مشکل چیست؟
روشن بودن AC یعنی برق شبکه به دستگاه رسیده است. اگر REL روشن نمیشود، دستگاه احتمالا خطایی در فازها، ولتاژ، عدم تقارن یا توالی فاز تشخیص داده یا زمان تأخیر وصل هنوز تمام نشده است.
