راهنمای جامع مس و مشتقات در برق صنعتی
در این مقاله بهصورت کامل و فنی با ویژگیها، مزایا، معایب، کاربردها و انواع محصولات مسی مورد استفاده در برق صنعتی آشنا میشویم.
فهرست:
- معرفی و خواص مس
- انواع محصولات مسی
- استانداردهای مرتبط
- مزایا و معایب
- راهنمای انتخاب
- نکات نصب و اجرا
- سیستم ارت
- جمعبندی
۱. معرفی مس
مس (Cu) یکی از رساناترین فلزات جهان است و در سیستمهای انتقال انرژی، تابلوهای برق، موتورهای الکتریکی و کابلکشی صنعتی نقش اساسی دارد. رسانایی الکتریکی آن حدود ۹۷٪ رسانایی نقره است اما قیمت و استحکام بهتری دارد.
۲. انواع محصولات مسی در برق صنعتی
مفتول و کابل مسی
مفتولها برای سیمکشی داخلی، موتور و ترانسفورماتور استفاده میشوند. انعطافپذیر و دارای رسانایی بالا هستند.
تسمه مسی (Busbar)
نوارهای تخت مسی که در تابلو برقها برای عبور جریان زیاد استفاده میشوند. افت ولتاژ کم و قابلیت اتصال بالا دارند.
میله و شینه مسی
برای انتقال جریانهای بالا در پستها و تابلوها، یا در سیستم ارتینگ جهت اتصال زمین به کار میروند.
۳. استانداردهای مرجع
- IEC 60228 – طبقهبندی هادیهای مسی و آلومینیومی.
- ASTM B187 – مشخصات شینهها و میلههای مسی.
- IEC 61439 – راهنمای طراحی تابلوهای برق و شینهبندی.
- IEEE 80 – استاندارد طراحی سیستم ارتینگ.
۴. مزایا و معایب مس
✅ مزایا:
- رسانایی بالا و افت ولتاژ پایین.
- دوام و مقاومت مکانیکی مناسب.
- اتصالپذیری عالی و لحیمکاری آسان.
- پایداری خوب در برابر خوردگی.
❌ معایب:
- قیمت بالا نسبت به آلومینیوم.
- وزن زیاد و هزینه نصب بیشتر.
- اکسید سطحی (که باید تمیز یا محافظت شود).
۵. راهنمای انتخاب کابل یا شینه
برای جریانهای کمتر از ۳۰۰ آمپر معمولاً کابل مسی انتخاب میشود، اما برای جریانهای بالاتر و داخل تابلو برق، تسمه یا شینه مسی مناسبتر است.
سطح مقطع (mm²) = جریان (A) ÷ چگالی جریان مجاز (A/mm²)
مثلاً برای ۴۰۰ آمپر و چگالی جریان ۳.۵ A/mm² → سطح مقطع ≈ ۱۱۴ mm²
۶. نکات نصب و اجرا
- استفاده از خمیر ضد اکسید بین اتصالات.
- محافظت عایقی بین فازها در تابلو برق.
- رعایت گشتاور بستن پیچها طبق دیتاشیت سازنده.
- استفاده از مس با گرید خالص (E-Cu یا C11000).
۷. سیستم ارتینگ
در سیستم زمین، از تسمه یا میله مسی استفاده میشود تا بار الکتریکی ناخواسته با کمترین مقاومت به زمین منتقل شود. استاندارد مرجع IEEE 80 نحوه طراحی شبکه ارت و تست مقاومت زمین را مشخص میکند.
۸. جمعبندی
مس بهدلیل رسانایی بالا، دوام و ایمنی زیاد، بهترین گزینه برای اتصالات و هادیهای صنعتی است. اگرچه گرانتر از آلومینیوم است، ولی در بلندمدت بهخاطر کاهش تلفات و نگهداری کمتر، مقرونبهصرفهتر خواهد بود.


